Leven na de PAS-uitspraken - deel 2

Door: Irma van den Berg en Hanneke Ellerman - 31 juli 2019

In deel 1 van deze serie zijn wij ingegaan op de PAS-uitspraken en de recente uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) inzake het bestemmingsplan voor de verbreding van de Kempenbaan-West in Veldhoven, die laat zien dat ook na de PAS-uitspraken een plan of project ongeschonden uit de strijd kan komen. In dat geval ging het om de toepassing van de ADC-toets; zijn er nog andere oplossingen denkbaar? Hoe moet vanaf de PAS-uitspraken met projecten en plannen worden omgegaan?

Individuele beoordeling

Voor alle projecten die stikstof uitstoten, waaronder woningbouwprojecten, zal opnieuw en individueel moeten worden onderzocht wat de effecten zijn op Natura 2000-gebieden.; een verwijzing naar de PAS en de daaraan ten grondslag liggende passende beoordeling is immers niet meer mogelijk.

Wanneer niet op voorhand op grond van objectieve omstandigheden met zekerheid kan worden uitgesloten dat die projecten afzonderlijk of in combinatie met andere projecten significante gevolgen kunnen hebben voor een of meer Natura 2000-gebieden, is op grond van de artikelen 2.7 en 2.8 Wet natuurbescherming (Wnb) een vergunning nodig en daaraan voorafgaand moet een passende beoordeling worden gemaakt.

Saldering

In deze beoordeling kan een rol spelen dat binnen het project, of binnen een inrichting, activiteiten worden beëindigd, waardoor de stikstofuitstoot per saldo vermindert (interne saldering). Ook externe saldering – het ‘verrekenen’ van de stikstofuitstoot van een project met de stikstofuitstoot van bijvoorbeeld een bedrijf dat stopt – is, nu het PAS niet meer geldt, wellicht weer een optie.

Voor projecten die, al dan niet met toepassing van saldering, objectief gezien met zekerheid geen significante gevolgen zullen hebben voor Natura 2000-gebieden, is geen Wnb-vergunning nodig en hoeft ook geen passende beoordeling te worden gemaakt. Als op voorhand significante gevolgen niet kunnen worden uitgesloten, is wel een vergunning nodig en moet een passende beoordeling worden gemaakt.

Passende beoordeling

Hier worden opnieuw de PAS-uitspraken van groot belang.[1] In een van deze uitspraken (PAS-uitspraak 1) heeft de Afdeling een aantal eisen besproken die aan de passende beoordeling moeten worden gesteld. Het gaat – in hoofdlijnen – om:

  • De passende beoordeling mag geen leemten vertonen en moet volledige, nauwkeurige, en definitieve constateringen en conclusies bevatten die elke redelijke wetenschappelijke twijfel over de gevolgen van de projecten voor het betrokken beschermde gebied wegnemen.

  • Instandhoudingsmaatregelen en passende maatregelen die op grond van artikel 6 lid 1 en 2 Habitatrichtlijn nodig zijn ter behoud, en waar nodig herstel, van stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, kunnen niet worden gebruikt om negatieve gevolgen van een project te mitigeren. Zij kunnen slechts worden gebruikt bij de beoordeling van de staat van instandhouding van de natuurwaarden waarvoor een Natura 2000-gebied is aangewezen. De staat van instandhouding is de uitgangssituatie ten opzichte waarvan moet worden beoordeeld of het project significante gevolgen heeft en of verzekerd is dat de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied niet zullen worden aangetast. Misschien hier nog toelichten welke maatregelen dat zijn.
  • Deze maatregelen mogen alleen bij het bepalen van de staat van instandhouding worden betrokken, indien de verwachte voordelen van die maatregelen ten tijde van de passende beoordeling vaststaan. Dat betekent dat zij moeten zijn uitgevoerd. Hetzelfde geldt voor autonome ontwikkelingen. Met een positief effect?
  • Alleen de in een plan of project opgenomen beschermingsmaatregelen waarmee wordt beoogd de schadelijke gevolgen die rechtstreeks uit het plan of project voortvloeien te voorkomen of te verminderen om ervoor te zorgen dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet worden aangetast, zijn maatregelen als bedoeld in artikel 6 lid 3 Habitatrichtlijn. Dat art. is nog niet eerder genoemd dus misschien toelichten.
  • Deze beschermingsmaatregelen mogen bij de beoordeling van het plan of project worden betrokken mits er voldoende zekerheid bestaat dat zij daadwerkelijk zullen ‘helpen’ en dit ten tijde van de passende beoordeling vaststaat.  Hiervoor geeft de Afdeling een aantal vuistregels.[2]

Het is uitermate nuttig PAS-uitspraak 1 op deze punten grondig te bestuderen voordat wordt begonnen aan een onderzoek naar de effecten van een stikstofuitstotend project op Natura 2000-gebieden.

Een ander aspect dat aandacht verdient, is de AERIUS Calculator die in het PAS werd gebruikt om stikstofdepositie van een project te berekenen. Volgens de Afdeling kan de AERIUS Calculator daarvoor nog steeds worden gebruikt, mits met de beperkingen van het systeem rekening wordt gehouden. Zo is de AERIUS Calculator niet geschikt voor depositieberekeningen op korte afstand.[3]

Mogelijke uitkomsten en vervolg

Indien uit de passende beoordeling alsnog de zekerheid is verkregen dat het project de natuurlijke kenmerken van de van belang zijnde Natura 2000-gebieden niet zal aantasten, kan de gevraagde vergunning worden verleend of het bestemmingsplan worden vastgesteld (artikel 2.8 lid 3 Wnb).

Indien uit de passende beoordeling die zekerheid niet kan worden verkregen, kan het project alleen worden vergund c.q. het plan alleen worden vastgesteld indien aan de ADC-toets is voldaan: er zijn geen alternatieven (A), er is een dwingende reden van groot openbaar belang (D) en de schade aan de natuur wordt gecompenseerd (C) (artikel 2.8 lid 4 Wnb).

Conclusie

Met de in dit stukje beschreven aanpak zal, nu het PAS niet langer van toepassing is, per project moeten worden vastgesteld wat de gevolgen zijn. We hebben enkele mogelijke oplossingen beschreven. Maar er moet ook rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat een aantal projecten bij nader inzien niet, of niet ongewijzigd, kan doorgaan.

Nederland kent momenteel ruim 160 Natura 2000-gebieden. Benieuwd of u actief bent in de buurt van een Natura 2000-gebied? Klik hier voor een overzicht en een interactieve kaart op de website van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

KLIK HIER VOOR DEEL 1 VAN DEZE SERIE.



[1] https://www.raadvanstate.nl/@115651/pas-mag/, met daarin een link naar de PAS-uitspraken: ECLI:NL:RVS:2019:1603 (PAS-uitspraak 1) en ECLI:NL:RVS:2019:1604 (PAS-uitspraak 2)

[2] PAS-uitspraak 1, r.o. 6 - 29

[3] PAS-uitspraak 1, r.o. 39.3.