Begripsbepalingen uit het tijdelijke deel van het omgevingsplan blijven van belang bij toepassing van de oude planregels

In een uitspraak van 12 augustus 2026 (ECLI:NL:RBMNE:2026:5485) gaat de rechtbank Midden-Nederland in op de verhouding tussen het nieuwe deel en het tijdelijke deel van het omgevingsplan. De les voor de praktijk: wie via het nieuwe deel terugvalt op regels uit het tijdelijke deel, moet die regels uitleggen met de begripsbepalingen die daarbij horen.

De casus

De eigenaar van een woning in Utrecht vroeg een omgevingsvergunning aan om een fietsenoverkapping in zijn voortuin te legaliseren: een open constructie van houten palen met een dak, zonder wanden, van 2,12 meter hoog. Het college weigerde de omgevingsvergunning.

Volgens het nieuwe deel van het omgevingsplan van Utrecht is een bijbehorend bouwwerk alleen vergunningsvrij op het achtererfgebied. Dat gold hier niet, omdat de overkapping in de voortuin stond. Een bijbehorend bouwwerk dat niet vergunningsvrij is, is volgens het nieuwe deel niet toegestaan, tenzij voor de locatie nog specifieke regels uit het tijdelijke deel gelden en het bouwwerk daaraan voldoet. Daarmee kwam het voormalige bestemmingsplan “Actualisering 2015, Oog in Al en Lunetten” in beeld, dat inmiddels deel uitmaakt van het tijdelijke deel van het omgevingsplan.

De eigenaar stelde dat de overkapping geen bijbehorend bouwwerk is, maar een “bouwwerk, geen gebouw zijnde”. Daarvoor gold onder het bestemmingsplan alleen een maximale bouwhoogte van 3 meter, en daaraan voldeed de overkapping.

Het oordeel

De rechtbank stelt voorop dat voor begrippen uit het tijdelijke deel de begripsomschrijvingen uit dat tijdelijke deel gelden. Voor de uitleg van die begrippen kan niet worden aangesloten bij begrippen uit het nieuwe deel van het omgevingsplan.

Vervolgens legt de rechtbank de definitie van “bijbehorend bouwwerk” uit het bestemmingsplan letterlijk uit, zoals bij planregels gebruikelijk is. Een bijbehorend bouwwerk is onder meer een “ander bouwwerk, met een dak”, waarbij een dak is gedefinieerd als de bovenbeëindiging van een gebouw. Volgens de rechtbank volgt daaruit niet dat het bouwwerk zelf een gebouw moet zijn. Ook een overkapping zonder wanden, maar met een dak, is dus een bijbehorend bouwwerk. Daarmee is de regeling voor bijbehorende bouwwerken van toepassing, en komt de rechtbank niet toe aan de vraag of de overkapping als “bouwwerk, geen gebouw zijnde” aan de maximale bouwhoogte van 3 meter voldoet. Voor bijbehorende bouwwerken staat het bestemmingsplan alleen vergunningsvrije bouwactiviteiten toe, wat volgens de rechtbank ook blijkt uit de plantoelichting. Omdat de overkapping in de voortuin staat en niet vergunningsvrij is, voldoet zij niet aan de locatiespecifieke regels uit het tijdelijke deel.

Ook de overige weigeringsgronden houden stand. Het college mocht het negatieve welstandsadvies volgen, omdat de eigenaar daar geen tegenadvies tegenover had gesteld. Daarnaast mocht het college bij de stedenbouwkundige afweging betekenis toekennen aan de gevolgen voor het straatbeeld en aan precedentwerking. Het beroep is ongegrond.

Betekenis voor de praktijk

Zolang het omgevingsplan uit verschillende lagen bestaat, is het nieuwe deel niet het enige toetsingskader. Verwijst het nieuwe deel naar regels uit het tijdelijke deel, dan moeten die regels worden gelezen binnen hun eigen begrippenkader. Een begrip uit het nieuwe deel kan dan niet zonder meer worden gebruikt om een regel uit het tijdelijke deel anders, en eventueel ruimer, uit te leggen.

Bij de beoordeling van bouw- en ontwikkelmogelijkheden moet daarom steeds worden nagegaan uit welk deel van het omgevingsplan een regel afkomstig is en welke begripsbepalingen daarbij horen. De uitspraak laat ook zien dat de definities uit het oude bestemmingsplan niet altijd gunstiger uitpakken: in dit geval viel ook een open overkapping zonder wanden onder het begrip “bijbehorend bouwwerk”.

Volledige uitspraak:

https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBMNE:2026:5485